AIS Ne Demek? Kanser mi, Tedavisi Nasıl Yapılır?
AIS (adenokarsinoma in situ), rahim ağzı kanalındaki glandüler hücrelerde gelişen önemli bir kanser öncüsüdür. İnvaziv kanser değildir; fakat kanal içinde görünmeden ilerleyebildiği ve atlamalı odaklar gösterebildiği için tanısal eksizyonla invazyon dışlanmalıdır.
AIS ne demek?
AIS, “adenocarcinoma in situ” yani “yerinde adenokarsinom” ifadesinin kısaltmasıdır. Anormal glandüler hücreler epitel tabakasıyla sınırlıdır; destek dokuya invazyon gösterilmemiştir. Bu nedenle servikal AIS, invaziv rahim ağzı kanseriyle aynı tanı değildir. Tedavi edilmediğinde invaziv adenokarsinoma ilerleme potansiyeli taşıyan bir öncü lezyondur.
Glandüler hücreler rahim ağzı kanalının içinde yer alır. AIS dış yüzeyde kolay görülmeyebilir, tek bir kesintisiz alan yerine “atlamalı” odaklar oluşturabilir ve smear örneğine daha az hücre dökebilir. Bu özellikler nedeniyle yalnız normal kolposkopi görüntüsü veya küçük biyopsi bütün kanalı değerlendirmiş sayılmaz.
HPV18 AIS ve glandüler rahim ağzı hastalıklarıyla güçlü biçimde ilişkilidir; HPV16 da görülebilir. Bununla birlikte HPV18 pozitifliği tek başına AIS tanısı değildir. Tanı sitoloji, kolposkopi, endoservikal örnekleme, biyopsi ve eksizyon patolojisiyle kurulur.
Smear AIS, biyopsi AIS ve invaziv kanser arasındaki fark
| Rapor ifadesi | Ne anlatır? | Genel sonraki adım |
|---|---|---|
| AIS sitolojisi | Smear hücrelerinde AIS şüphesi | Kolposkopi, endoservikal değerlendirme ve tanısal eksizyon planı |
| Biyopside AIS | Küçük doku parçasında glandüler kanser öncüsü | Yaygınlık ve invazyon için tanısal eksizyon |
| Konizasyonda AIS | Daha geniş örnekte AIS; sınır ve kanal örneği değerlendirilir | Gebelik isteği, sınır ve invazyona göre histerektomi veya seçilmiş koruyucu izlem |
| İnvaziv adenokarsinom | Anormal hücrelerin epitel sınırını aştığı kanser | Evrelemeye dayalı jinekolojik onkoloji tedavisi |
Neden tanısal konizasyon gerekir?
SGO/ASCCP önerilerine göre kolposkopik biyopside AIS saptandığında tanısal eksizyon yapılır. Amaç yalnız görünen odağı çıkarmak değildir: eşlik eden invaziv adenokarsinomu dışlamak, AIS’in kanal içindeki uzunluğunu görmek, skuamöz CIN eşlik edip etmediğini belirlemek ve cerrahi sınırları ölçmektir. Biyopside AIS bulunan olguların yaklaşık %15’inde eşlik eden invaziv adenokarsinom bildirilmesi bu adımın neden atlanmadığını açıklar; bu oran kişisel tanı değildir.
Smear “AIS” veya “AGC favor neoplazi” dediği halde biyopsi ve ECC negatif olduğunda da tanısal eksizyon gerekebilir. Küçük örneklerin negatif olması kanalın daha yukarısındaki odağı dışlamaz. Görünür kitle veya invazyon şüphesi varsa standart AIS yolundan önce jinekolojik onkoloji değerlendirmesi gerekir.
İyi bir eksizyon örneği nasıl olmalı?
Tanısal işlem soğuk bıçak konizasyon veya LEEP/LLETZ ile yapılabilir. Yöntemin adından daha önemli olan; örneğin tek parça, parçalanmamış, termal hasarı sınırlı ve cerrahi sınırları yorumlanabilir olmasıdır. SGO derlemesi en az 10 mm uzunlukta örneği tercih eder; çocuk isteği tamamlananlarda kanalın anatomisine göre 18–20 mm düşünülebilir. Derinlik kararı herkeste aynı değildir.
Örneği önce yüzeysel LEEP, sonra ayrı bir “top-hat” parçasıyla tamamlamak AIS için uygun kabul edilmez; iki parça gerçek sınır ilişkisini bozabilir. Eksizyon yatağının üst kısmından endoservikal örnekleme yapılması, daha yukarıda kalan hastalığı araştırmaya yardım eder.
| Patoloji raporunda aranacak bilgi | Neden önemli? |
|---|---|
| Örnek bütünlüğü ve ölçüleri | Lezyon–sınır ilişkisini yorumlamayı sağlar. |
| AIS’in yaygınlığı | Tek veya çok odaklı hastalık hakkında bilgi verir. |
| Endoservikal, ektoservikal ve derin sınırlar | AIS’in kesim kenarına ulaşıp ulaşmadığını gösterir. |
| İnvazyon var/yok | AIS tedavisi ile kanser tedavisini ayırır. |
| Eşlik eden CIN | Skuamöz hastalığın da yönetilmesini sağlar. |
| Eksizyon sonrası kanal örneği | Üst kanalda kalan hastalık olasılığını değerlendirir. |
Pozitif ve negatif cerrahi sınır ne demek?
Negatif sınır, AIS’in çıkarılan dokunun kesim kenarına ulaşmadığını; pozitif sınır ise hücrelerin kenarda bulunduğunu söyler. Negatif sınır kalan hastalık riskini azaltır fakat atlamalı odaklar nedeniyle sıfırlamaz. SGO derlemesinde nüks riski negatif sınırlarda %2,6, pozitif sınırlarda %19; ikinci örnekte kalan AIS riski sırasıyla yaklaşık %20 ve %53 olarak bildirilmiştir.
Bu nüfus oranları tek kişinin sonucunu öngörmez. Pozitif sınır varsa güvenliyse yeniden eksizyonla negatif sınır elde edilmesi tercih edilir. Tekrarlayan eksizyon gebelik sonuçlarını ve rahim ağzı yapısını etkileyebileceğinden işlem sayısı, gebelik isteği ve onkolojik güvenlik birlikte değerlendirilir.
Çocuk isteği tamamlandıysa tedavi
Tanısal eksizyonda invazyon dışlanıp AIS doğrulandığında, çocuk isteği tamamlanmış kişilerde basit histerektomi tercih edilen kesin tedavidir. Negatif sınır bulunması, atlamalı odaklar nedeniyle histerektomi önerisini otomatik kaldırmaz. Pozitif sınır varsa mümkünse ameliyat öncesi yeniden eksizyonla invazyonun dışlanması ve negatif sınır hedeflenmesi önemlidir.
Lenf düğümü değerlendirmesi herkese otomatik uygulanmaz; yaş, HPV tipi, sınırlar, eksizyon sonrası kanal örneği, patoloğun invazyon kuşkusu ve diğer klinik özelliklere göre kabul edilebilir bir seçenek olarak görüşülebilir. İnvaziv kanser bulunursa tedavi AIS algoritmasından çıkar.
Gelecekte gebelik isteniyorsa rahim korunabilir mi?
Rahim koruyucu yaklaşım; invazyonun dışlandığı, eksizyon sınırlarının negatif olduğu, eksizyon sonrası kanal örneğinin negatif bulunduğu, riskleri anlayan ve sıkı takibe uyabilecek kişilerde kabul edilebilir. Negatif sınır güvenle elde edilemiyorsa rahim koruyucu yaklaşım önerilmez.
- İlk üç yıl Pap + HPV kotesti ve endoservikal örnekleme 6 ayda bir yapılır.
- Sonraki en az iki yıl yıllık kotest uygulanır; kanal örneklemesi klinik plana göre sürdürülür.
- İlk beş yıldaki bütün testler negatifse üç yılda bir izlem kabul edilebilir.
- HPV veya sitoloji anormalleşirse yeniden kolposkopi ve örnekleme gerekir.
- Çocuk isteği tamamlandığında histerektomi yeniden görüşülür; izlem boyunca HPV negatif kaldıysa sürveyansa devam etmek de bazı kişilerde kabul edilebilir.
Takipte HPV sonucunun kalıcı pozitifleşmesi nüks açısından güçlü bir uyarıdır. Rahim koruyucu karar yalnız “sınır negatif” cümlesine değil, devam eden HPV/kotest ve kanal örneklerine dayanır.
Histerektomiden sonra takip biter mi?
Hayır. AIS tanısından sonra histerektomi yapılmış olsa bile vajinal HPV temelli sürveyans gerekir. Genel yaklaşım ilk üç yıl yıllık HPV temelli test, ardından üç yılda bir olmak üzere tanıdan sonra en az 25 yıl izlemektir; bu süre 65 yaşın ötesine geçebilir. Anormal testlerde vajinal kolposkopi gerekebilir.
Gebelik sırasında AIS
Gebelikte AIS saptandığında jinekolojik onkoloji veya glandüler hastalık konusunda deneyimli ekip değerlendirmesi gerekir. Görünür kitle veya invazyon şüphesi yoksa tanısal eksizyon genellikle doğum sonrasına ertelenir; gebelik boyunca kolposkopik gözetim planlanır ve görünüm kötüleşirse biyopsi tekrarlanabilir.
İnvaziv kanser şüphesi varsa tanısal eksizyonun gebelikteki kanama ve gebelik kaybı riskleriyle kanseri geciktirme riski birlikte değerlendirilir. Doğum şekli yalnız AIS tanısına göre belirlenmez. Doğum sonrası eksizyon sıklıkla yaklaşık 6–8 hafta sonra, rahim ağzının iyileşmesi için zaman tanınarak planlanır.
AIS belirti verir mi?
AIS çoğu zaman belirti vermeden taramada yakalanır. İlişki sonrası kanama, adet dışı veya menopoz sonrası kanama, uzun süren sulu/kanlı akıntı gibi belirtiler varsa bunlar ayrıca değerlendirilmelidir. Belirti bulunmaması lezyonun küçük olduğu veya invazyon bulunmadığı anlamına gelmez; aynı şekilde bu belirtiler tek başına kanser tanısı değildir.
Randevuya hazırlanma listesi
- Smear raporunun tamamını ve “AIS/AGC” alt kategorisini götürün.
- HPV sonucu ile HPV16/18 genotip bilgisini ekleyin.
- Kolposkopi, hedefli biyopsi ve ECC raporlarını tarih sırasına koyun.
- LEEP/konizasyon raporunda örnek ölçüsü, sınırlar ve invazyon bölümünü bulun.
- Varsa eksizyon sonrası kanal örneğini ekleyin.
- Gebelik planınızı, önceki doğumları ve geçirdiğiniz rahim ağzı işlemlerini belirtin.
Raporun genel terimlerini Raporumu Anla aracında inceleyebilirsiniz. AIS kişisel tedavi kararı gerektirdiği için araç doktor ve patoloji değerlendirmesinin yerini tutmaz.
AIS eksizyon raporunda karar veren beş alan
AIS kanal içinde aralıklı odaklar oluşturabildiği için yalnız görünen alanın alınması yeterli olmayabilir. Tanısal eksizyon hem invazyonu dışlamalı hem de patolog tarafından güvenilir biçimde değerlendirilebilen, parçalanmamış bir örnek sağlamalıdır.
| Rapor alanı | Aranan bilgi | Neden önemlidir? |
|---|---|---|
| Örnek bütünlüğü | Tek ve yönlendirilebilir eksizyon örneği | Lezyon ile cerrahi sınır ilişkisini güvenilir gösterir |
| İnvazyon | Var / yok ve varsa derinlik | AIS ile invaziv adenokanser yolunu ayırır |
| Endoservikal sınır | Negatif, pozitif veya değerlendirilemez | Kanal yönünde kalıntı hastalık olasılığını etkiler |
| Ektoservikal sınır | Negatif, pozitif veya değerlendirilemez | Dış sınıra uzanımı gösterir |
| Eksizyon sonrası ECC | Glandüler atipi/AIS varlığı | Rahmi koruyan yaklaşımın güvenliğini değerlendirir |
Rahmi koruyan yaklaşım hangi koşullarda sürdürülebilir?
Gelecekte gebelik isteyen, invazyon saptanmayan, cerrahi sınırları ve eksizyon sonrası kanal örneği negatif olan ve yakın sürveyansa uyabilecek seçilmiş kişilerde fertilite koruyucu yaklaşım kabul edilebilir. Pozitif sınır veya pozitif kanal örneğinde yeniden eksizyonla temiz sınır sağlama olanağı değerlendirilir.
Takip yalnız kendi kendine alınan HPV örneğine bırakılamaz. HPV temelli test/kotest, servikal sitoloji ve endoservikal örnekleme planı birlikte uygulanır. Gebelik isteği tamamlandığında histerektomi seçeneği yeniden görüşülür.
İstanbul’da AIS sonucu değerlendirmesi
AIS sonucunuz; smear, HPV/genotip, kolposkopi, biyopsi, ECC ve varsa LEEP veya konizasyon patolojinizle birlikte değerlendirilir. Gerektiğinde jinekolojik onkoloji yönlendirme yolu planlanır. Küçükçekmece’deki muayenehane için klinik ekibinden uygun gün ve saat bilgisini alabilirsiniz. WhatsApp mesajına rapor veya kimlik bilgisi eklemeyin.
AIS hakkında sık sorulan sorular
AIS kanser demek mi?
Hayır. Servikal AIS, rahim ağzının glandüler hücrelerinde gelişen önemli bir kanser öncüsüdür; invaziv kanser değildir. Ancak eşlik eden gizli invaziv adenokarsinomu dışlamak için tanısal eksizyon gerekir.
Smear’da AIS ile biyopside AIS aynı şey mi?
Hayır. Smear raporunda AIS şüphesi sitolojik bir bulgudur; doku tanısı değildir. Biyopside AIS saptansa bile lezyonun yaygınlığını, cerrahi sınırları ve olası invazyonu değerlendirmek için tanısal eksizyon yapılır.
AIS tanısında neden konizasyon yapılır?
Konizasyon veya uygun tek parça eksizyon; invaziv adenokarsinomu dışlamak, hastalığın kanal içindeki yaygınlığını görmek ve cerrahi sınırları değerlendirmek için yapılır. Histerektomi planlansa bile önce tanısal eksizyon önerilir.
AIS için LEEP mi, soğuk bıçak konizasyon mu yapılır?
Her iki yöntem de yeterli, parçalanmamış ve sınırları değerlendirilebilir tek örnek çıkarılabiliyorsa kullanılabilir. Soğuk bıçak konizasyon, bu koşulun LEEP ile güvenilir sağlanamadığı durumda tercih edilir; parçalı top-hat örnekleme uygun değildir.
AIS raporunda pozitif cerrahi sınır ne demek?
Pozitif sınır AIS hücrelerinin çıkarılan dokunun kesim kenarına ulaştığını gösterir ve kalan hastalık riskini artırır. Güvenliyse yeniden eksizyonla negatif sınır elde edilmesi tercih edilir.
AIS tanısında rahmin alınması gerekir mi?
Çocuk isteği tamamlanmış ve invazyon dışlanmış kişilerde basit histerektomi tercih edilen kesin tedavidir. Gelecekte gebelik isteyen uygun kişilerde negatif sınır ve negatif kanal örneği sağlanırsa yakın izlemle rahim koruyucu yaklaşım düşünülebilir.
AIS tanısından sonra gebelik mümkün mü?
Uygun kişide negatif eksizyon sınırları elde edilmiş, invazyon dışlanmış ve sıkı takip kabul edilmişse histerektomi gebelik isteği tamamlanana kadar ertelenebilir. Doğum sonrası kesin tedavi yeniden görüşülür.
HPV18 pozitifliği AIS anlamına gelir mi?
Hayır. HPV18, AIS ve glandüler rahim ağzı lezyonlarıyla ilişkilidir fakat HPV18 pozitifliği tek başına AIS tanısı koymaz. Kolposkopi ve endoservikal değerlendirme tarama sonucu ve öyküye göre planlanır.
Gebelik sırasında AIS saptanırsa ne yapılır?
İnvaziv kanser şüphesi yoksa tanısal eksizyon çoğunlukla doğum sonrasına ertelenir ve deneyimli ekipçe kolposkopik izlem yapılır. Kanser şüphesinde tanısal işlem gebeliğe özgü risklerle birlikte planlanır.
AIS sonucu için randevuya ne götürmeliyim?
Smear, HPV/genotip, kolposkopi, biyopsi, ECC ve varsa LEEP veya konizasyon patoloji raporlarının tamamını götürün. Cerrahi sınır, örnek boyutu, invazyon ve endoservikal örnekleme yazan sayfaları ekleyin.
İlgili rehberler
Kaynaklar
- Teoh D, Musa F, Salani R, et al. Diagnosis and Management of Adenocarcinoma in Situ: SGO Evidence-Based Review, endorsed by ASCCP.
- ASCCP. Management of Adenocarcinoma in situ of the Cervix.
- Perkins RB, Guido RS, Castle PE, et al. 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines.
